Ayasofya (Orhan) Camii, mimarisiyle hem tarihsel hem de estetik açıdan büyük bir önem taşımaktadır. İlk olarak Roma dönemine ait bir yapının üzerine inşa edilen bu cami, zamanla çeşitli eklemelerle zenginleşmiş ve farklı dönemlere tanıklık etmiştir. Farklı mimari dönemlerin izlerini taşıyan Ayasofya, hem yapı malzemeleri hem de iç mekan düzenlemeleriyle dikkat çekmektedir. Yapının geçirdiği değişiklikler, onu sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda bir sanat eseri haline getirmiştir.

Ayasofya (Orhan) Camii'nin mimari özellikleri:

• İlk Dönem Yapısı:
  • Roma dönemine ait bir gymnasiumun taş temellerine oturulmuş tuğla duvarlı bir bazilikadır.
  • Kuzey ve güneyinde, taş temeller üzerinde görülen tuğla duvarlar bu dönemden kalmadır.
• İkinci Dönem Yapısı:
  • 1065'teki büyük deprem sonrası yapı, zemini 1,40 metre yükseltilerek yeniden inşa edilmiştir.
  • Dış duvarlar onarılmış ve orta nef duvarları yapılmıştır.
  • Apsis beş yüzlü olmuş ve kubbeli pastophorion hücreleri eklenmiştir.
• Üçüncü Dönem Ekleri (Orhan Gazi Dönemi):
  • Yapı yeniden yükseltilmiş, nefleri ayıran destekler değiştirilmiş, minare ve mihrap eklenerek camiye dönüştürülmüştür.
  • Mimar Sinan tarafından üçlü kemer açıklıkları arasındaki sütunlar kaldırılmış ve büyük kemerler yapılmıştır.
• Kanuni Sultan Süleyman Dönemi Değişiklikleri:
  • Mimar Sinan, dar mekanları sevmeyen biri olarak, kilisenin sol kısmında yer alan sütunları kaldırarak yerine kemerler yapmıştır.
  • Duvarlara ses ekosunu ayarlamak amacıyla oyuklar açmıştır.
• Diğer Özellikler:
  • Freskli mezar bölümünde, Hz. İsa, Hz. Meryem ve Hz. Yahya'nın resimleri bulunmaktadır.
  • 2007 yılında restorasyon geçirmiş, 2011 yılında ise camiye dönüştürülmüştür.